Overzicht:

- Prijsvraag "Het Duitse Archief" loopt nog tot 31 mei
- Uitgelezen!
- Boeken- en filmnieuws
- "De actualiteit" van de Tweede Wereldoorlog
- Nieuwe artikelen op Go2War2.nl
- Prijsvraag: Win een JeepTour!
- Verhoor Alfred Jodl op Go2War2.nl
- Oorlogswinter, de film naar het boek van Jan Terlouw

Prijsvraag “Het Duitse Archief” loopt nog tot 31 mei (Redactie Nieuwsbrief)
Just Entertainment presenteerde in maart een reeks unieke documentaires over de Tweede Wereldoorlog op DVD: “Het Duitse Archief”. Het uitzonderlijke van deze serie producties is dat het gebruikte, nooit eerder vertoonde beeldmateriaal niet werd vervaardigd door een overheid of omroep, maar afkomstig is uit de privé-collecties van ‘gewone’ Duitse burgers en (front)soldaten. Wat de documentaires nog eens extra bijzonder maakt, is het feit dat er ook meerdere originele, niet gecorrigeerde kleurenfilms te zien zijn. Deze opnamen brengen de Duitse realiteit van toen ineens dicht bij.

Het gaat om de volgende titels: “De Geschiedenis van de Wehrmacht” (3 DVD), “Das Dritte Reich Privat” (1 DVD), “Grote Duitse Veldslagen” (4 DVD) en “33 - 45 In Kleur” (1 DVD).

STIWOT organiseert samen met Just Entertainment in mei een prijsvraag waarbij u als bezoeker van onze websites kans maakt op één van de vier dvd’s. STIWOT-donateurs krijgen nog een grotere kans op het winnen van een dvd, want zij kunnen niet alleen deelnemen aan de prijsvraag, maar ook aan een verloting die wordt aangekondigd in de eerstvolgende donateursnieuwsbrief. De quiz vindt u op Go2War2.nl onder het menu “Overig” of klik hier om deel te nemen. Deelnemen kan nog tot en met 31 mei.

Uitgelezen! (Egbert van de Schootbrugge)
In 1939 verscheen het boek “1914-1939, een dynamische tijd” van G.Ch.G.J. van der Mandere. Voor die tijd de meest recente terugblik op de jaren die inmiddels achter hen lagen. De nadruk van dit boek ligt echter op de tijd na het einde van de Eerste Wereldoorlog. Slechts 23 pagina’s van dit 382 pagina’s dikke boek worden gewijd aan de Eerste Wereldoorlog. Van Mandere heeft zijn boek opgedeeld in vijf duidelijke tijdsperiodes. Deze willen we hier kort bespreken.

Oorlog en vrede
In dit kleinste deel van het boek behandelt de schrijver de vooravond van de Eerste Wereldoorlog, wat er zich afspeelde op oorlogsvelden en achter de diplomatieke schermen, met aansluitend de vredesverdragen van 1919 en 1920. Hoewel boven de meeste pagina’s staat: “wat zich op de oorlogsvelden afspeelde”, is dit helaas verwaarloosbaar. Er wordt amper duidelijke en goed begrijpelijke informatie verstrekt over de Eerste Wereldoorlog. Gezien de hoeveelheid informatie die er wordt verstrekt, had dit beter achterwege gelaten kunnen worden.

Van Versailles tot Locarno
Het tweede deel bevat de geschiedenis tussen het bekende Verdrag van Versailles en het wat minder bekende Verdrag van Locarno. Dit verdrag van Locarno werd in 1925 ondertekend door Duitsland, Engeland, Frankrijk, Italië en België. In dit verdrag stond onder andere dat deze landen de grenzen van 1919 zou erkennen, dat het Rijnland gedemilitariseerd zou blijven en dat de geheime annex uit het Verdrag van Rapallo als niet van toepassing zou worden verklaard. Opvallend is bijvoorbeeld dat het Verdrag van Rapallo met één zin wordt afgedaan, terwijl het verdrag in 1922 voor veel internationale opschudding zorgde. De informatie in dit deel is daarentegen wel duidelijker en diepgaander als het eerste deel.

Van Locarno tot Duitschland’s herrijzenis
Waar blijft de schrijver met de meest belangrijke informatie uit deze periode in zijn derde deel? De schrijver weet te schrijven over "De Kleine Entente en haar drie leden", over "Oostenrijk, Hongarije en het Donau-vraagstuk", over de "Balkanbond en zijn leden" en over het "het nieuwe, na den oorlog opgestane Turkije". Helaas is er in dit hoofdstuk weinig tot geen plaats voor een goede omschrijving over de opkomst van het Derde Rijk, hetgeen toch wel een belangrijke plaats heeft ingenomen in de geschiedenis van de 20e eeuw.

De wereld buiten Europa
De voorgaande drie delen richtten zich vooral op de gebeurtenissen in Europa, in dit hoofdstuk behandelt de schrijver de eigenlijke wereldgeschiedenis, waarbij Amerika een prominente plaats inneemt. Ook worden de Britse Imperiums, het Midden-Oosten en het Verre-Oosten (met de strijd tussen China en Japan) behandeld.

Spanning en strijd der laatste jaren
Dit deel neemt gezien het korte tijdsbestek, 1935 tot 1939, in het boek een relatief grote plaats in. Hoewel de schrijver dit nergens expliciet vermeldt, lijkt het wel of hij de lezers voornamelijk over de laatste jaren wil informeren. Verschillende historische gebeurtenissen, zoals de oorlog in Abessynië de bezetting van het Rijnland, de Spaanse burgeroorlog, de annexatie van Oostenrijk, de opmars naar Tsjecho-Slowakije en de uitbraak van de Tweede Wereldoorlog (in het boek omschreven als “De nieuwe oorlog”, de term “Tweede Wereldoorlog” wordt nog niet gebruikt) worden goed uitgelegd. Opvallend is dat de schrijver op geen enkele wijze iets constructiefs bijdraagt over een eventuele verdediging van Nederland. Gezien de data die behandeld worden in het boek, kunnen we opmerken dat de mobilisatie van het Nederlandse Leger al geweest was. Het enige wat de schrijver er over zegt is: "De noodzakelijkheid van maatregelen ter verdediging van het Rijk in Europa en in Nederl. Indië werd sterker erkend; de eenheid werd meer dan tevoren, zij het naar veler oordeel nog te zwak, bevestigd." Een onduidelijk citaat, welke ergens in een stukje over het vijfde kabinet van Colijn staat weggemoffeld.

Door de oude schrijfstijl is het soms wat moeizaam om door het boek te komen, zeker als de schrijver regelmatig citeert uit de 19e eeuw. Om een redelijk beeld te krijgen van de wereldsituatie voor de Tweede Wereldoorlog, is dit boek geschikt. Wil je echter een goed boek lezen over de opkomst van het Derde Rijk en de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, dan is het raadzaam om een ander boek op te zoeken.

Een goed boek dat door allerlei randonderwerpen te behandelen, helaas te weinig oog heeft voor de dreigende wereldsituatie eind jaren ‘30.
 

Boeken- en filmnieuws (Redactie Go2War2.nl)
In de vorige twee nieuwsbrieven besteedden we uitgebreid aandacht aan meerdere nieuwe boeken en films over de Tweede Wereldoorlog. Dit keer doen we het rustiger aan en bespreken we twee nieuwe boeken en een nieuwe documentaire op DVD.

Het eerste boek dat we in de schijnwerpers zetten is “Ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog” door journalist Charles Sanders, uitgebracht door Dutch Film Works. Het bevat ooggetuigenissen van Nederlanders die de oorlog hebben meegemaakt. Op hen heeft de bezetting een onuitwisbare indruk gemaakt. De rode draad in hun herinneringen: de hongertochten naar het platteland en het gedreun, elke nacht weer, van geallieerde bommenwerpers die hun missies naar het Derde Rijk vlogen. Ooggetuigen vertellen over hun angst voor razzia’s, voor neerstortende Duitse V1 en V2 raketten en voor verkeerd uitgevoerde Britse en Amerikaanse bombardementen. Het verdriet, als na de oorlog blijkt dat familieleden en geliefden niet terugkeren uit de kampen of de beruchte ‘Arbeitseinsatz’ in Hitlers oorlogsindustrie, was en is groot. Ruimte voor vrolijkheid en een knipoog naar Duitse soldaten, die immers niet állemaal slecht waren, is er ook. De oorlog, 63 jaar na de bevrijding: voor de ooggetuigen van toen nog steeds springlevend.

Nieuw is ook “Eisenhowers en zijn generaals” door Ingrid Baraitre, uitgebracht door Terra Lannoo. Dit is het verhaal van Dwight ‘Ike’ Eisenhower, en van het geruzie onder zijn generaals Omar Bradley, Bernard Montgomery en George Patton. Het boek werpt een unieke blik op de drijfveren van mannen die de uitkomst van de oorlog hielpen beslechten, maar die door hun sterke karakters voortdurend afstevenden op onderlinge confrontaties. Hun twisten bereikten een hoogtepunt tijdens het Ardennenoffensief. Gebaseerd op jarenlange, zorgvuldige lezing van bronnen uit de eerste hand, reconstrueert historica Ingrid Baraitre de interne, zenuwslopende veldslag die, te midden van alle oorlogsgeweld, woedde tussen de geallieerde generaals. Op Go2War2.nl vindt u binnenkort een recensie van dit boek.

We besluiten met een documentaire die onlangs door A-film op DVD uitgebracht is, namelijk “My Enemy’s Enemy”. In deze compromisloze documentaire legt regisseur Kevin Macdonald de het leven van SS’er Klaus Barbie bloot. Daarmee schetst de film de schokkende geschiedenis van de twintigste eeuw. Barbie, nietsontziende beul en martelaar, werd na zijn misdaden in de Tweede Wereldoorlog niet veroordeeld, maar ingelijfd door de Amerikaanse contraspionagedienst. Vervolgens maakte hij, na met hulp van het Vaticaan uit Europa te zijn gevlucht, carrière in Bolivia. En speelde daar een rol in het uit te weg ruimen van Che Guevara. Hoe kon deze man dit leven leiden?
  

'De actualiteit' van de Tweede Wereldoorlog (Egbert van de Schootbrugge)
Diverse feest- en herdenkingsdagen liggen inmiddels achter ons. De eerste paar weken van mei, zijn altijd een paar gedenkwaardige weken. Niet alleen houden we op 4 mei dodenherdenking en vieren we op 5 mei bevrijdingsdag, ook wordt er ruimschoots aandacht besteed aan het feit dat de Duitsers op 10 mei 1940 ons land binnenvielen. Aan deze feiten werd door de media gelukkig veel aandacht besteed. Tussen al deze berichten schreef de NOS op 12 mei: “De Poolse verzetsheldin Irena Sendler is overleden”.

Irena Sendler, bijnaam Jolanta, werd geboren op 15 februari 1910 in Warschau. In het dagelijkse leven was ze sociaal werkster. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was ze lid van de Poolse ‘ondergrondse’ Zegota. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het verlenen van hulp aan Joden erg gevaarlijk waar de doodstraf op stond. In vergelijking met andere landen werd de doodstraf door de Duitsers in Polen sneller en vaker uitgevoerd dan elders in Europa.

Vrijwel direct nadat de Duitsers in 1939 Polen binnen waren gevallen, begon Sendler met het helpen van Joden, zoals het verstrekken van voedsel en onderdak. Voordat ze lid werd van de Zegota, verstrekten Sendler en haar helpsters meer dan 3000 valse documenten aan Joden. Ze werkte voor de gemeentelijke afdeling Bijstand en Maatschappelijk werk van de stad Warschau en daarom had ze een pas welke haar toegang verschafte tot het getto.

De Zegota, ook wel omschreven als Rada Pomocy Zydom (Raad voor Hulp aan Joden) en Tumczasowy Komitet Pomocy Zydom (Voorlopig Comité voor Hulp aan Joden) opereerde van december 1942 tot aan de bevrijding van Polen in januari 1945. Het voorlopige comité werd opgericht door Zofia Kossak-Szczucka en bestond voornamelijk uit katholieke activisten. Dit comité werd later de officiële Zegota die bestond uit zowel joden als niet-joden met diverse politieke overtuigingen. Tegen de zomer van 1944 hielpen ze ongeveer 4.000 joden, helaas kon dit aantal niet groter worden wegens gebrek aan geld. Zegota zorgde voor valse papieren, geld en onderduikadressen. Ook wisten ze duizenden kinderen onder te brengen in opvanghuizen, weeshuizen en kloosters.

Toen Sendler in de zomer van 1942 werd gevraagd om lid te worden van het “Voorlopig Comité voor Hulp aan Joden” (in december ’42 werd de naam “Raad voor Hulp aan Joden” officieel), stemde ze daarin toe. Eén van haar specialiteiten was het smokkelen van joodse kinderen uit het getto van Warschau, welke ze plaatste bij niet-Joodse families welke door de Zegota van geld werden voorzien.

In oktober 1943 werd ze gearresteerd en naar de beruchte “Pawiak” gevangenis gebracht. Tijdens haar gevangenschap werd ze enorm gemarteld om informatie uit haar te krijgen. Sendler slaagde er wonderwel in om niets te verraden. Als antwoordt hierop werd ze ter dood veroordeeld. Op de dag van de executie werden haar bewakers omgekocht door de Zegota en zodoende werd ze vrijgelaten. Omdat ze officieel te boek stond als “geëxecuteerd” moest ze voor de rest van de oorlog ondergedoken blijven. Ondanks dat bleef ze zich inzetten voor de Joodse kinderen en werkte ze achter de schermen nog steeds voor Zegota.

Na de oorlog zette Sendler zich in om onder andere de kinderen die ze geholpen had, weer met hun ouders te herenigen. Dit ging moeizaam omdat de meeste ouders waren vermoord in Treblinka. In 1965 werd ze door Yad Vashem aangewezen als “Rechtvaardige onder de Naties”, een officiële titel gegeven aan niet-Joden die hun leven waagden om Joden te redden tijdens de Holocaust.

In 2005 schreef Ana Mieszkowska een boek over Sendler met de titel: “Mother of the Children of the Holocaust”. In 2008 werd bekend gemaakt dat er voorbereidingen zijn gemaakt voor het verfilmen van dit boek, welke uitgezonden zal worden door CBS. In 2007 werd ze nog genomineerd voor de Nobelprijs voor de vrede, welke ze niet won. Irena Sendler stierf op 12 mei 2008 in de leeftijd van 98 jaar.

Verhoor Alfred Jodl op Go2War2.nl (Redactie Go2War2.nl)
Elke maand citeren we in de STIWOT-nieuwsbrief een stuk uit een verhoor van het Internationale Militaire Tribunaal in Neurenberg. Dit keer hebben we een passage geselecteerd uit het verhoor van Alfred Jodl, voormalig chef Operaties van het Opperbevel van de Duitse Strijdkrachten. Hier wordt hij ondervraagd over de bezetting van het Rijnland in 1936.

Dr. EXNER: Generaal, wanneer hoorde u voor het eerst over de plannen om het Rijnland te bezetten?
JODL: Op 1 of 2 maart 1936; met andere woorden ongeveer 6 dagen voor de feitelijke bezetting. Ik kon er niet eerder over hebben gehoord omdat de Führer zelf de beslissing nog niet had genomen.
Dr. EXNER: Hadden u en de generaals militaire bezwaren tegen die bezetting?
JODL: Ik moet toegeven dat we ons voelden als een gokker die zijn hele vermogen op het spel heeft ingezet.
Dr. EXNER: Had u juridische bezwaren?
JODL: Nee, ik was geen deskundige op het gebied van internationaal recht, noch een politicus. Politiek gesproken is er gesteld dat de overeenkomst tussen Tsjechoslowakije, Rusland en Frankrijk het Pact van Locarno ongeldig had gemaakt, iets dat ik destijds als een vaststaand feit aanvaardde.
Dr. EXNER: Hoe sterk was onze troepenmacht in het Rijnland na de bezetting?
JODL: We hebben het Rijnland met ongeveer een divisie bezet, maar slechts drie bataljons daarvan trokken het gebied ten westen van de Rijn binnen, een bataljon ging naar Aken, een naar Trier en een naar Saarbrücken.
Dr. EXNER: Drie bataljons? Dat is ook maar een symbolische bezetting, niet waar?
JODL: Ja, en ze traden ook maar symbolisch op.
Dr. EXNER: Deed u iets om een militair conflict vanwege die bezetting te voorkomen?
JODL: Er lagen destijds ernstige rapporten die afkomstig waren van onze militaire attachées in Parijs en Londen. Ik kon niet anders dan ervan onder de indruk raken. We stelden Feldmarschall Von Blomberg toen voor om te overleggen of hij misschien die drie divisies ten westen van de Rijn zou moeten terugtrekken op voorwaarde dat de Fransen vier tot vijf maal zoveel manschappen van hun grenzen zouden terugnemen.
Dr. EXNER: Werd die suggestie ooit gedaan?
JODL: Ja, die werd aan de Führer gedaan maar hij wees hem af. Hij wees de suggestie van Generaal Beck, dat we het gebied ten westen van de Rijn niet zouden versterken, zeer bruusk af. Dat was een suggestie van Generaal Beck die de Führer zeer bruusk afwees.
Dr. EXNER: Dacht u destijds dat die actie in verband stond met enige agressieve bedoeling?
JODL: Nee, er kon geen sprake zijn van agressieve bedoelingen.
Dr. EXNER: Waarom niet?
JODL: Ik kan alleen maar zeggen dat, gezien de situatie waarin we ons bevonden, het Franse leger alleen al ons kon hebben verpletterd.
Dr. EXNER: Denkt u dat de leiders toen agressieve bedoelingen hadden?
JODL: Nee, niemand had agressieve bedoelingen maar het is natuurlijk mogelijk dat er in het brein van de Führer al een idee was ontstaan dat de bezetting een voorwaarde was voor later te ondernemen acties in het Oosten. Dat is mogelijk maar ik weet het niet want ik kon natuurlijk niet in het brein van de Führer kijken.
Dr. EXNER: Maar u zag er geen uiterlijke tekenen van?
JODL: Nee, geen enkele.

Lees het complete verhoor.

Oorlogswinter, de film naar het boek van Jan Terlouw (Redactie Nieuwsbrief)
Oorlogswinter. Het boek van Jan Terlouw waarvan alleen al in Nederland en Vlaanderen meer dan 300.000 exemplaren verkocht zijn wordt momenteel verfilmd.

Het is de ijskoude winter van 1944/1945. De Tweede Wereldoorlog is nog in volle gang. In het westen van Nederland heerst grote honger, waardoor veel mensen naar het oosten trekken om daar voedsel te vinden voor hun gezinnen. In een dorpje in de buurt van Zwolle woont de veertienjarige Michiel die niet kan wachten tot hij iets kan betekenen in het verzet. Dit tot ergernis van zijn vader, die als burgemeester vooral bezig is om escalaties in het dorp te voorkomen. Wanneer Michiel onverwacht een opdracht krijgt, is hij vastbesloten te bewijzen dat hij deze kan volbrengen. Hierdoor raakt hij betrokken bij de gevaren van de oorlog...

Met dank aan de distributeur laten wij u op STIWOT.nl de eerste beelden zien:
- Trailer Oorlogswinter