Overzicht:

- Win vrijkaarten voor Oorlogswinter, de film
- Vanaf 30 november: nieuw seizoen In Europa
- Tweede Wereldoorlog in het theater (Win vrijkaarten!)
- Boekennieuws
- Battlefield Tour "Oosterbeek Perimeter" - verslag online
- Ooggetuigenverslagen gezocht
- Verhoor Rosenberg op Go2War2.nl

Win vrijkaarten voor Oorlogswinter, de film (Redactie Nieuwsbrief)
In samenwerking met Benelux Filmdistributors presenteert STIWOT een korte quiz over Oorlogswinter, de speelfilm die in Nederland op 27 november en in België op 3 december in première gaat. Door deel te nemen aan deze prijsvraag maakt u kans op één van de vijf pakketten met:

- Twee vrijkaartjes voor de film Oorlogswinter;
- Het boek Oorlogswinter (de speciale filmeditie met foto’s en interviews);
- Een wollen muts.

Het is de ijskoude laatste oorlogswinter. De 15-jarige Michiel, woonachtig in een dorpje in de buurt van Zwolle, kan niet wachten tot hij iets kan betekenen in het verzet; dit tot ergernis van zijn vader. Nadat hij door zijn buurjongen voor het verzetswerk wordt benaderd voelt Michiel zich eindelijk serieus genomen. Hij komt hij voor gevaarlijke opdrachten te staan. Michiel moet uitgaan van zijn eigen kracht. Hij leert al snel dat goed en kwaad dicht bij elkaar liggen. Met zijn eenzaamheid groeit ook zijn onafhankelijkheid. Als een volwassen man moet hij zijn eigen beslissingen nemen.

Het boek waar de film op is gebaseerd kwam al in 1973 uit en inmiddels zijn er 62 drukken van verschenen. Alleen al in Nederland werden bijna 300.000 boeken verkocht. Ook in het buitenland is het boek geliefd: er verschenen vertalingen van in Amerika, Engeland, Italië, Frankrijk, Spanje, Denemarken, IJsland, Polen, Japan en Zweden.

U kunt aan deze prijsvraag meedoen tot en met maandag 1 december 2008. Na deelname ontvangt u direct een bevestigings-e-mail met daarop de hoeveelheid door u goed beantwoorde vragen. De prijzen worden verloot onder de deelnemers die de vragen het best beantwoorden.

De prijsvraag vindt u op Go2War2.nl onder het menu "Overig" of klik hier om direct naar de quizpagina verwezen te worden. Vragen kunt u richten aan quiz@go2war2.nl.

Vanaf 30 november: nieuw seizoen In Europa (Redactie Go2War2.nl)
“Waar waren we ook alweer gebleven”, zo hoorden we Geert Mak het vorige seizoen telkens een nieuwe aflevering van In Europa beginnen. Het vorige seizoen eindigde in 1943, wat betekent dat we het nieuwe seizoen nog een aantal afleveringen voor de boeg hebben die verband hebben met de Tweede Wereldoorlog. STIWOT geeft een overzicht.

De eerste aflevering wordt uitgezonden op 30 november en gaat over het jaar 1944 waarin de Poolse opstand in Warschau plaatsvond. Toen de burgers van Warschau in opstand kwamen tegen de Duitsers, smeekte hun radioman twee maanden lang om hulp. Hij snapt nu nog niet waarom het Russische leger geen vinger uitstak toen de Duitsers heel Warschau in puin legden. De Amerikanen hadden Praag fluitend kunnen innemen. Maar ze deden het niet, de stad was beloofd aan de Russen. Toch staat bij de viering van de bevrijding tegenwoordig de kleinzoon van generaal Patton als eregast op het podium. Beneden hem wordt zijn grootvader nagespeeld door een Tsjech in een origineel Amerikaans uniform. Soms moet je de geschiedenis een handje helpen.

Een week later belanden we in 1945. Het nazi-monster is overwonnen, maar wat te doen met de Duitsers? Bestaat er zoiets als een recht op wraak? Het Duitse volk krijgt er hoe dan ook ongenadig van langs tegen het einde van en in de eerste jaren na de oorlog. Kun je hierover spreken zonder de slachtoffers van de Holocaust tekort te doen? Sasza Malko, de Pools-joodse researcher van In Europa, komt in opstand: de Duitsers hebben volgens hem tot in de achtste generatie nog drie keer zoveel pijn verdiend. Toch gaat hij mee naar een oud-officier van het Russische leger die het jarenlange stilzwijgen verbreekt en vertelt over de massale verkrachting door zijn soldaten van Duitse vrouwen. Waren het “incidenten” of een bewuste vernedering van de vijand? En wat te denken van “moral bombing”, de geallieerde tactiek om Duitse steden - zoals Dresden - net zolang te bombarderen tot de bevolking op zijn knieën om genade zou smeken. Over smerige methoden in de strijd tegen een smerige vijand.

In de aflevering van 14 december blijven we in het jaar 1945, maar dan in Joegoslavië. In het Oostenrijkse Bleiburg slachtten Tito’s partizanen aan het eind van de oorlog meedogenloos tienduizenden ongewapende tegenstanders af. De slachtoffers waren merendeels Ustasha’s, Kroatische fascisten die de kant van Hitler hadden gekozen en honderdduizenden doden op hun geweten hadden. In Kroatië liggen twee dorpjes, slechts van elkaar gescheiden door een riviertje genaamd “De Verbinding”. Het ene dorp is Servisch, het andere Kroatisch. Het is er vredig, maar er zijn nog talloze rekeningen te vereffenen. Met harde hand wist Tito ook hier meer dan veertig jaar lang zijn “Broederschap en eenheid” op te leggen. Maar na zijn dood was er maar weinig nodig of de tegenstanders van toen bouwden weer door aan hun ketting van steeds maar weer nieuw en gruwelijk verleden.

Op 21 december gaat In Europa voor het laatst over de Tweede Wereldoorlog. We zijn belandt in 1946; de oorlog en de Holocaust zijn voorbij. Hoe lang zou het nog duren voordat Europa kon leven met de schande van de Jodenvervolging? Lange tijd verdrongen de Europese landen hun eigen aandeel in de Holocaust - sommige zijn er nog steeds niet klaar mee. In Israel kwamen voor het eerst sinds jaren de “Avengers” bij elkaar voor een reünie: een groepje inmiddels bejaarde joodse mannen en vrouwen, die vlak na de oorlog de Holocaust wilden wreken door het drinkwater van 6 miljoen Duitsers te vergiftigen. Het was ze bijna gelukt. Zo daadkrachtig als de Avengers waren, zo aarzelend was Europa met het erkennen van het joodse leed. Te beginnen in Duitsland, waar de geschiedenisboekjes op school tot het begin van de jaren zestig ergens na Kaiser Wilhelm ophielden. Op school leerde je nauwelijks iets over de nazi’s. In Nederland werd de joodse gemeenschap aangespoord om een erkentelijkheidsmonument op te richten - als dankbetuiging aan het heldhaftige land dat driekwart van zijn joodse bevolking had laten afvoeren. Tegelijkertijd wees de gemeente Amsterdam het verzoek tot het plaatsen van een bescheiden plaquette ter nagedachtenis van de omgekomen joden af. In Oostenrijk gaf bondskanselier Vranitsky pas in 1992 in een moedige rede toe dat zijn land zich niet als slachtoffer van Hitler kon blijven afficheren. In werkelijkheid had Oostenrijk de nazi’s enthousiast gesteund. Zelfs in het Poolse Auschwitz wordt tot op de dag van vandaag gestreden over de vraag wie daar nu het meest geleden heeft. Israëlische en Poolse gidsen vertellen er soms elk een ander verhaal.

Het eerste seizoen van In Europa wordt momenteel herhaald op Nederland 2 op zaterdagmiddag om circa 13:40 uur. Het nieuwe seizoen wordt vanaf 23 november uitgezonden op dezelfde zender op zondagavond om circa 21:05. Bezoek voor meer informatie de In Europa website en de In Europa portal.

Tweede Wereldoorlog in het theater (Win vrijkaarten!) (Sebastiaan Vonk)
De vorige keer behandelden we de musicals Ciske de Rat en The Sound of Music, dit keer is het de beurt aan de musical Cabaret van de producent De Graaf & Cornelissen. Voor deze musical mogen we ook vrijkaarten weggeven waarover u hieronder meer leest.

Cabaret speelt zich af in de jaren 30 in Berlijn in de Kit Kat Klub. De musical opent met een toespraak van Hitler en het nummer Der Morgige Tag ist mein, met ditzelfde nummer eindigt ook de 1e helft van de voorstelling. De 1e helft van de voorstelling speelt zich vooral af in de Berlijnse nachtclub de Kit Kat Klub en het pension van Fräulein Schneider. Van de opkomst van de Nazi’s is in de 1e helft nog weinig te merken. Met alcohol en seks gaat men door het leven in de Kit Kat Klub. De Amerikaanse schrijver Clifford Bradshaw weet niet wat hij meemaakt als hij naar Berlijn komt. Hij krijgt een relatie met Sally Bowles die in de Kit Kat Klub werkt.

Na de pauze wordt de opkomst van de Nazi’s duidelijker zichtbaar wanneer pension eigenaresse Fräulein Schneider zich verlooft met Herr Schultz, een Duitse Jood. Een Nazi die bij het feest is waarschuwt Fräulein Schneider dat het te gevaarlijk is om met een Jood te trouwen en al snel blijkt hij niet de enige Nazi op het feest te zijn. Waarvoor moet Fräulein Schneider nu kiezen? Voor goed of kwaad? Ook de Kristallnacht is niet vergeten in de musical en laat zien dat het leven voor de Joden in Duitsland moeilijker werd. Ondertussen gaat het leven in de Kit Kat Klub nog steeds door…

De Amerikaanse schrijver Clifford Bradshaw kan niet langer leven in Berlijn als hij de gevolgen van de opkomst van de nazi’s ziet en besluit terug te gaan naar Amerika. Het einde voorstelling laat je nog eens nadenken over hoe blij wij mogen zijn dat we in vrijheid leven…

Cabaret speelt t/m maart 2009 in theaters door heel Nederland. Met o.a. Sven Ratzke, Ellen Evers, Dick Cohen, Pamela Teves en Johnny Kraaijkamp Jr. Cabaret wordt geproduceerd door De Graaf & Cornelissen. Wo2 gehalte: 4 0%

Maak kans op kaarten!
In samenwerking met De Graaf & Cornelissen organiseert STIWOT een prijsvraag waarmee u kans kunt maken op 2 kaarten voor de voorstelling Cabaret. In totaal mogen wij 2x2 kaarten weggeven.

U kunt aan deze prijsvraag meedoen tot en met zondag 14 december 2008. Na deelname ontvangt u direct een bevestigings-e-mail met daarop de hoeveelheid door u goed beantwoorde vragen. De prijzen worden verloot onder de deelnemers die de vragen het best beantwoorden.

De prijsvraag vindt u op Go2War2.nl onder het menu "Overig" of klik hier om direct naar de quizpagina verwezen te worden. Vragen kunt u richten aan quiz@go2war2.nl.

Boekennieuws (Redactie Go2War2.nl)
Normaal gesproken behandelen we in de nieuwsbrief hoofdzakelijk non-fictie, maar afgelopen maand verschenen twee romans die zo interessant zijn dat we er graag aandacht aan besteden.

Vasili Grossman,  Leven & Lot
“Leven & lot”, het inmiddels klassiek geworden meesterwerk van Vasili Grossman (1905-1964), is zelfs in de bewogen geschiedenis van de Sovjetcensuur een uitzonderlijk geval. Het boek staat bekend als roman die werd ‘gearresteerd’, terwijl de auteur ongemoeid werd gelaten.

In februari  1961 verschenen er twee agenten van de KGB aan Grossmans deur met een huiszoekingsbevel. Het appartement van de schrijver werd grondig doorzocht en alles wat verband hield met de roman “Leven & lot” werd in beslag genomen: alle uitgetypte exemplaren, het oorspronkelijke manuscript, de kladversies en de aantekeningen voor het boek.
Vasili Grossman stierf in 1964 in de overtuiging dat zijn levenswerk “Leven & lot” verloren was. Het zou nog bijna twintig jaar duren tot een exemplaar van het boek naar Zwitserland werd gesmokkeld, waar de roman in 1980 voor het eerst verscheen. Het werd een in alle grote Europese talen vertaalde bestseller, en geldt inmiddels ook in Rusland als één van de grootste romans van de twintigste eeuw.

“Leven & lot” is een breed opgezet epos over de Russische Tweede Wereldoorlog, naar het voorbeeld van Tolstojs “Oorlog en vrede”.  De lezer leeft mee met Mostovskoj, de bejaarde bolsjewiek van het eerste uur die in Duitse krijgsgevangenschap vasthoudt aan de onbuigzame overtuigingen waarvoor hij geleefd heeft; met Ljoedmila, de vitterige echtgenote van hoofdpersoon Viktor Strum, die nadat haar zoon gestorven is haar man, dochter en moeder verwaarloost; en met Nikolaj Krymov, de doorgewinterde partijfunctionaris die de hypocrisie en de terreur van de partij pas begint te doorzien als hij er zelf het slachtoffer van wordt.

Grossman schrijft meesterlijk over het leven van gewone, bange, onvergetelijke mensen die door de staat en hun tijd - het ‘lot’ - verleid worden tot allerlei kleine, banale vormen van verraad. De ironie van het lot wilde dat eenzelfde door angst ingegeven daad van verraad zijn meesterwerk bijna voorgoed had doen verdwijnen. (Overgenomen van: Uitgeverij Balans)

Op de website van uitgeverij Balans is meer informatie te vinden over dit boek. Op Go2War2.nl vindt u een recensie van het eerder verschenen boek “Een schrijver in oorlog” van dezelfde auteur. Mogelijk publiceren we  van “Leven & lot” binnenkort ook een recensie.

Jonathan Littel, De Welwillenden
"Mensenbroeders, laat me u vertellen hoe het is gegaan." Op deze manier richt Max Aue, directeur van een kantfabriek in het noorden van Frankrijk, zich tot de lezers, die hij bij zijn verhaal betrekt door hun voor te houden dat wat hij te vertellen heeft ook zijn lezers aangaat. "De Welwillenden", geschreven door Jonathan Littel, is een minutieus verslag van alles wat hij tijdens de oorlog als ‘functionaris van de dood' heeft meegemaakt aan het oostfront, in Polen, Hongarije, de Oekraïne, Rusland en Berlijn.

De lezer maakt kennis met schuldigen die ook slachtoffer zijn, slachtoffers die ook schuld dragen, beulen die geen enkel schuldgevoel kennen. Max Aue schrijft om na te gaan ‘of hij nog iets kan voelen, of hij nog kan lijden' na alles wat hij, als gezagsgetrouwe onderdaan, in opdracht van zijn land heeft moeten doorstaan.

Tijdens de oorlog klimt Aue op tot de hoogste rangen van de SS. Hij beschrijft enerzijds hoe zijn Einsatzkommando zonder aarzeling hele dorpen uitmoordde, hoe hij ook later een cruciale rol speelde bij de Endlösung der Judenfrage, fileert anderzijds haarfijn het gedrag en de drijfveren van de mensen om hem heen. Vanwege het feit dat Maximilien Aue uitstekende rapporten schrijft over de situaties die hij aantreft, mag hij toetreden tot de persoonlijke staf van Himmler. Zo raakt hij, na zijn bijdrage te hebben geleverd aan de ‘wilde Holocaust', rechtstreeks betrokken bij de organisatie van de Holocaust in de kampen.

In “De Welwillenden” worden de gruwelen beschreven vanuit het perspectief van de dader. Dit gezichtspunt, gecombineerd met een duizelingwekkende kennis van details, maakt het boek tot een zeldzaam literair monument. (Overgenomen van: Uitgeverij De Arbeiderspers)

Meer informatie over dit boek is te vinden op de website van de uitgever. Op www.diewohlgesinnten.de is veel Duitstalige achtergrondinformatie te vinden over onder andere de historische personen en organisaties die een rol spelen in het boek. Het actualiteitenprogramma NOVA behandelde “De Welwillenden” in een reportage die online te bekijken is. Wilt u discussiëren over dit boek, dan kunt u terecht in het daarvoor bestemde topic op het STIWOT-forum. Een recensie verschijnt mogelijk binnenkort op Go2War2.nl.

Battlefield Tour "Oosterbeek Perimeter"- Verslag online (Redactie STIWOT Reizen)
Op zondag 15 juni 2008 organiseerde STIWOT Reizen een battlefieldtour in Oosterbeek. Na het succes van 2004, waarin Oosterbeek ook al eens onderdeel uitmaakte van een STIWOT Battlefieldtour, werd besloten om in 2008 naar Oosterbeek terug te keren. Deze keer zou de dag echter volledig in het teken staan van de Perimeter, de laatste positie van de 1st British Airborne Division aan de noordelijke Rijnoever in september 1944...

Lees verder.

Ooggetuigenverslagen gezocht (Redactie Go2War2.nl)
Voor op Go2war2.nl zijn we op zoek naar ooggetuigenverslagen van de Tweede Wereldoorlog. Als u zelf de oorlog heeft meegemaakt en uw ervaringen wilt delen met een groot publiek vernemen wij dat graag van u. Ook wanneer u zelf de oorlog niet meegemaakt heeft, kunt u ons helpen. Wellicht heeft u de beschikking over bijvoorbeeld dagboekfragmenten, brieven of memoires van een (groot)ouder of een ander familielid of bekende die u graag wilt publiceren op onze website. Dergelijke documenten worden, na goedkeuring door de redactie, geplaatst in het speciaal daarvoor bestemde onderdeel "ooggetuigenverslagen". Eventueel kunnen teksten anoniem of met een redactioneel bijschrift geplaatst worden. Duitse en Engelse teksten kunnen door onze medewerkers vertaald worden. Denkt u ons hiermee te kunnen helpen; neem dan vrijblijvend contact op met redactie@go2war2.nl.

Verhoor Rosenberg op Go2war2.nl (Redactie Go2War2.nl)
Elke maand citeren we in de STIWOT-nieuwsbrief een stuk uit een verhoor van het Internationale Militaire Tribunaal in Neurenberg. Dit keer hebben we een passage geselecteerd uit het verhoor van partij-ideoloog Alfred Rosenberg. Recent verscheen over hem een artikel op Go2War2.nl. In de onderstaande tekst komt Rosenbergs betrokkenheid bij het nationaalsocialistische schoolbeleid en de vervolging van de kerken ter sprake.

Dr. THOMA: Meneer Rosenberg, had u enige invloed op het Nationaalsocialistische schoolbeleid?
ROSENBERG: Ik had geen directe invloed op het schoolbeleid. De schoolsystemen waren de verantwoordelijkheid van het Reichsministerium für Ausbildung - de feitelijke interne organisatie van de scholen moet niet worden verward met de Partij training - en de organisatie van de universiteiten de taak van het ministerie dat zich met deze kwestie bezig hield.
Dr. THOMA: Er bestonden Nationaalsocialistische opleidingsinstituten. Kunt u ons vertellen wat voor instellingen dat waren en wat in dat verband uw functies waren?
ROSENBERG: De zogenaamde Nationaalsocialistische onderwijsinstituten waren bijzondere instellingen onder leiding van het Ministerium für Ausbildung en de Reichsführer-SS Himmler met als doel een aparte gedisciplineerde klasse op te leiden en het toezicht op deze onderwijsinstellingen was in handen van een bijzondere SS leider, toegevoegd aan het Ministerie van Onderwijs.
Dr. THOMA: Meneer Rosenberg, u wordt ook beschuldigd van vervolging van godsdienst, in het bijzonder zoals die wordt uitgedrukt in uw Mythos des 20sten Jahrhunderts. Geeft u toe dat u bij gelegenheid wel eens te streng was ten opzichte van de Kerk?
ROSENBERG: Natuurlijk geef ik toe dat waar het historisch gegroeide overtuigingen betrof, ik een streng persoonlijk oordeel uitsprak. Ik zou in dit verband willen benadrukken dat ik in de inleiding op mijn boek dit beschreef als een werk dat persoonlijke meningen betrof; ten tweede dat dit boek niet gericht was tegen religieuze elementen in de samenleving, zoals blijkt uit het citaat op pagina 125 van het documentenboek deel I; en ten derde dat ik een beleid tot het afkeren van de Kerk verwierp, zoals kan worden opgemaakt uit het documentenboek deel I pagina 122 en ik verwierp ook politieke inmenging door de staat in zuiver religieuze aangelegenheden wat ook duidelijk in dit boek naar voren komt. Verder verwierp ik vele voorstellen om mijn boek in vreemde talen te laten vertalen. Slechts een keer werd mij een Japanse vertaling overhandigd hoewel ik mij niet kan herinneren, toestemming voor die vertaling te hebben gegeven.
Dr. THOMA: Meneer Rosenberg, u was in theologische kwesties niet ter zake kundig. Gelooft u niet dat u in de beoordeling van sommige theologische kwesties ongelijk had?
ROSENBERG: Ik heb natuurlijk nooit gezegd dat dit boek, dat over vele kwesties handelde, geen fouten bevatte. Ik was tot op zekere hoogte dankbaar voor kritiek en ik heb bepaalde correcties aangebracht, maar sommige aanvallen kon ik niet terecht vinden en ik dacht dat ik later zeer zeker dit werk - dat natuurlijk ook politieke opmerkingen bevatte - grondig zou herzien.
Dr. THOMA: Hebt u op enig moment de Gestapo maatregelen laten nemen tegen uw tegenstanders op religieus en wetenschappelijk gebied?
ROSENBERG: Nee. Ik zou hier willen verklaren dat dit werk 2½ jaar voor de machtsovername werd gepubliceerd en dat het natuurlijk open stond voor kritiek van alle kanten maar dat de belangrijkste kritiek kwam na de machtsovername. Ik beantwoordde deze aanvallen in twee pamfletten maar ik heb nooit van de politie gebruik gemaakt om deze aanvallen te laten onderdrukken of de plegers van deze aanvallen te laten vervolgen.
Dr. THOMA: Meneer Rosenberg, in het RSHA was een bureau voor de onderdrukking van “politieke” kerken. Had u contacten met deze afdeling?
ROSENBERG: Ik weet alleen dat een medewerker van mij beleidsmatig contact had met vele Partijbureau’s en natuurlijk ook met de SS. Via hem ontving ik vele circulaires van kerkelijke autoriteiten, herdersbrieven, circulaires van de bisschoppenconferentie van Fulda en vele andere. Arrestaties van individuele kerkleiders kwamen niet onder mijn aandacht - hoewel ik er later natuurlijk wel achter kwam dat tijdens de oorlog vele kloosters onteigend waren, ogenschijnlijk om staatspolitieke redenen - en dus was ik nooit in staat tot in detail achter de politieke motieven te komen. Ik moet nog vermelden dat in 1935 een bisschop een officiële brief schreef aan het hoofd van zijn provinciebestuur waarin hem gevraagd werd mij te verbieden toespraken in die stad te houden. Dat was natuurlijk nutteloos; deze kerkvorst werd door mij, noch door iemand anders echter een strobreed in de weg gelegd.
Dr. THOMA: Wat was uw houding ten opzichte van de Kerken die binnen de bevoegdheid van het Ministerie voor de Oostelijke Gebieden kwamen?
ROSENBERG: Na de inval van de Duitse troepen in de Oostelijke gebieden verleende de Wehrmacht op eigen initiatief vrijheid van het uitoefenen van godsdienst en toen ik tot Minister voor het Oosten werd benoemd legaliseerde ik eind december 1941 deze praktijken door het uitvaardigen van een bijzonder “kerkelijk gedoogdecreet”.