Overzicht:
- Inhoudsopgave Wereld in Oorlog #30
- Een boek van binnenuit

- Nieuwe artikelen op Go2War2.nl 
- Recensie: Agent ZigZag
- Gezocht: Quizcoördinator Go2War2.nl
- Bezienswaardigheid uitgelicht
- Verhoor Seyss-Inquart op Go2War2.nl 


 
Inhoudsopgave Wereld in Oorlog #30 (Redactie Go2War2.nl)
Wereld in Oorlog vertelt opmerkelijke, aangrijpende en dramatische verhalen achter belangrijke gebeurtenissen, ontwikkelingen en militaire operaties in de recente oorlogsgeschiedenis. Het accent ligt daarbij op de Eerste en Tweede Wereldoorlog. In het november/decembernummer van Wereld in Oorlog vindt u de volgende artikelen:

• “Muiterij!” Eric R.J. Wils beschrijft de gebeurtenissen in het voorjaar van 1917 aan de Chemin des Dames, die veelal als het dieptepunt van de Franse strijd in de Grote Oorlog worden beschouwd en onder de kop ‘muiterijen’ de geschiedenis zijn ingegaan.

• “XX: een uitzonderlijk Jodentransport.” De reddingsactie op het XXste Transport naar Auschwitz staat samen met de opstand in het getto van Warschau symbool voor het Joods verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een spannend verhaal van Marc Michiels.

• “Over Vlaamse wegen.” Stephan van Meulebrouck bezocht het museum ‘In Flanders Fields’ in Ieper voor een digitale verkenning van het Vlaamse oorlogslandschap, om vervolgens in en rond de stad op zoek te gaan naar stille getuigen van de Eerste Wereldoorlog.

• “Adolf Hitler in de Eerste Wereldoorlog” is een artikel van Max van der Schriek over korporaal Hitlers oorlogsjaren en Ruud Bruyns gaat in 'De korporaal uit Bohemen' in op de vraag hoe de buitenlander Hitler staatshoofd van Duitsland kon worden.
 

 
Nieuwsgierig geworden maar (nog) geen abonnee?
Zie: www.bladenbox.nl of bel 0900-226 52 63. U schriftelijk aanmelden kan natuurlijk ook: Abonnementenland, Postbus 20, 1910 AA Uitgeest. Losse nummers zijn verkrijgbaar via www.magvilla.nl. De I-Pad versie van Wereld in Oorlog is via www.magzine.nu verkrijgbaar.

 
Een boek van binnenuit (Redactie WO2Actueel.nl)
Peter de Knegt schreef het boek De jongste van de achttien doden over George den Boon, die in 1941 op slechts 21-jarige leeftijd door de bezetter werd gefusilleerd vanwege zijn verzetsactiviteiten. Daarmee is dit het tweede boek dat De Knegt over een ‘oorlogsonderwerp’ schreef, nadat enkele jaren geleden al Olinka verscheen. De auteur vertelt over de totstandkoming van beide werken.

“Het is geen haatdragend boek geworden, vergeving is een belangrijk element in het verhaal van George den Boon”, aldus Peter de Knegt over De jongste van de achttien doden. “Zijn familie heeft ook op zijn grafsteen laten zetten dat hij door de bezetter is gefusilleerd, ze hebben er nadrukkelijk voor gekozen om daar niet het woord ‘Duitsers’ te gebruiken.”

Lees het complete interview op WO2Actueel.nl.


Nieuwe artikelen op Go2War2.nl (Redactie Go2War2.nl)
Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren
Tijdens de Eerste Wereldoorlog en aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog was het in het leven roepen van een Onderzoekings- en Bewakingsdienst Bovenrivieren één van de middelen om de Nederlandse neutraliteit te handhaven. Dit nastreven van de neutraliteit was op de bovenrivieren een zaak van zowel de burgerlijke als de militaire instanties. Twee politievaartuigen werden bijgestaan door oude kanonneerboten en een viertal andere kleine oorlogsschepen. Deze vreemde verzameling schepen werd in de morgenuren van 10 mei 1940 met een oorlogssituatie geconfronteerd waar zij niet op berekend was.
 
 
 
Monuments, Fine Arts and Archives Section
De Amerikaanse begraafplaats in Margraten is de laatste rustplaats van Captain Walter “Hutch” Huchthausen. In tegenstelling tot de meeste andere militairen die hier begraven zijn, sneuvelde Huchthausen niet terwijl hij zich bezighield met oorlogstaken. Het was zijn taak objecten van artistieke en culturele waarde op te sporen en in veiligheid te brengen. Hij behoorde tot wat soldaten onderling Monuments Men noemden, een lid van het geallieerde programma dat gericht was op het beschermen van het Europese culturele erfgoed tijdens de oorlog. Over deze monumentenmannen gaat dit artikel.
 
 
 
Duitsers en de Holocaust
Wir haben es nicht gewusst: Gevraagd naar hun kennis van de uitroeiing van 6 miljoen Joden door de nazi’s antwoordden veel Duitsers na de oorlog dat ze daar niets van geweten hadden. Miljoenen van hen hadden in 1933 echter wel gestemd voor de openlijk antisemitische nazipartij en daarmee de basis gelegd voor wat is bekend komen te staan als de Holocaust. Wat wist de Duitse bevolking werkelijk van het lot van de Joden en hoe stond ze daar tegenover?
 
 
 
Heroïsche strijd van de tanker Ondina en HMIS Bengal
Zelden zal een ongelijke strijd, zoals die tussen de Nederlandse tanker Ondina, geëscorteerd door het Brits Indiase korvet HMIS Bengal, en twee zwaar bewapende Japanse hulpkruisers, een dergelijke onverwachte uitkomst hebben gehad. Eén van de Japanse raiders werd tot zinken gebracht en de twee geallieerde schepen bereikten ondanks alles een veilige haven. De heroïsche strijd van de Ondina en de Bengal baarde al tijdens de Tweede Wereldoorlog het nodige aanzien en is tot op heden een voorbeeld van moed en doorzettingsvermogen van zowel koopvaardijers als militaire zeelieden.
 
 
 
Slag bij de Noordkaap
Op Tweede Kerstdag 1943 vond in het uiterste noorden van Europa, in de Barentszzee, ongeveer 60 kilometer ten noordwesten van de Noordkaap, een zware strijd plaats. Het Duitse slagschip Scharnhorst werd hierbij door verschillende Britse oorlogsschepen tot zinken gebracht, waarbij meer dan 1.900 personen om het leven kwamen. Het was de laatste keer dat Britse en Duitse slagschepen elkaar tijdens een zeeslag bestookten met kanonnen. Het was tevens de definitieve doodsteek voor de Duitse oppervlaktevloot.
 

 
Recensie: Agent ZigZag (David Izelaar)
Eén van de dubbelagenten die door de Britten op succesvolle manier ingezet werd tijdens de Tweede Wereldoorlog was Eddie Chapman (1914-1997). Hij was tot voor kort echter nauwelijks bekend. De historicus Ben Macintyre (1963) werd op het bestaan van Chapman geattendeerd toen hij zijn necrologie in de Times las. Informatie over Chapman was er echter nauwelijks omdat MI5 (Military Intelligence, section 5), de Britse veiligheidsdienst, deze informatie bewaarde in haar geheime archieven.
 
Rond de eeuwwisseling begon MI5 echter als gevolg van nieuw beleid van openheid met het vrijgeven van informatie. Die informatie was zorgvuldig uitgekozen en kon geen levende personen meer schaden of de nationale veiligheid in gevaar brengen. In 2001 werden de eerste dossiers over Chapman overgebracht naar de Britse National Archives. Dit archief telt meer dan 1700 bladzijden informatie over Chapman en zijn activiteiten als dubbelspion. Macintyre is deze archieven ingedoken en heeft een geschiedenisthriller geschreven over deze bijzondere man. Na jaren van onderzoek publiceerde hij in 2007 zijn boek met als titel “Agent Zigzag”. Dat boek is nu in een Nederlandse vertaling verschenen onder dezelfde titel bij uitgeverij Veen Media.
 

 
Het boek beschrijft gedetailleerd de levensgeschiedenis van Chapman, met daarbij het accent op zijn activiteiten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Aan de hand van de reizen van Eddie Chapman vertelt Macintyre het verhaal van deze dubbelagent.
 
Chapman groeide op in Londen en belandde al op jonge leeftijd in het criminele circuit. Hij werd beroemd en berucht om zijn handigheid in het openen van brandkasten. Na korte tijd was hij zelfs één van de meest gezochte criminelen in Engeland. Met zijn bende ging hij naar het eiland Jersey, maar de politie kwam hem daar op het spoor.
 
Chapman werd in de gevangenis van Jersey gestopt en bleef daar een paar maanden. Jersey werd net als de andere Kanaaleilanden door de Duitsers bezet, dus toen Chapman vrij kwam was Jersey in Duitse handen. Hij was verbitterd en besloot om zich aan te melden als geheim agent voor de nazi’s. Hij stuurde een brief naar het opperbevel van het Duitse leger, maar hij kreeg daar geen snelle reactie op. Na enkele maanden werd hij onterecht gearresteerd op verdenking van anti-Duitse activiteiten en naar een gevangenis in bezet Parijs gebracht.
 
Uiteindelijk was zijn brief via omwegen op het juiste bureau terecht gekomen. De nazi’s zagen wel wat in Chapman als agent en stuurden hem naar hun opleidingscentrum in Nantes. Daar werd hij goed en langdurig getraind om in Engeland als geheim agent te kunnen optreden, onder de codenaam Fritz. Tijdens die training begon Chapman al stiekem zijn Duitse bazen te bespioneren en groeide het besef dat hij zijn moederland wilde dienen.
 
In de nacht van 16 december 1942 sprong Chapman per parachute boven Engeland neer. Direct na zijn landing meldde hij zich bij MI5 om zijn diensten aan te bieden als dubbelagent. Na aanvankelijke aarzeling maakten zij hier graag gebruik van en het dubbelspel was daarmee begonnen. Na enkele maanden van misleiding ging hij op eigen gelegenheid terug naar het bezette Europa.
Via Madrid, Parijs en Berlijn kwam hij in Oslo waar hij na een periode van uitgebreide ondervragingen voorbereid werd op een nieuwe opdracht. Uiteindelijk vertrok hij in juni 1944 weer per vliegtuig naar Engeland. Daar zette hij samen met MI5 het misleidingspel weer in volle kracht voort. Tegen het eind van de oorlog werd Chapman met zachte hand MI5 uitgezet. Na de oorlog zette hij zijn criminele ‘carrière’ weer voort en uiteindelijk overleed hij in 1997 aan hartfalen.

 
Gezocht: Quizcoördinator Go2War2.nl (Redactie Go2War2.nl)
Om het team van quizsamenstellers aan te voeren zijn we op zoek naar een gemotiveerde quizcoördinator. De taak van de coördinator is om de bijdragen van alle quizmedewerkers te controleren en eventueel te verbeteren en vervolgens de vragen te bundelen en in te voeren op onze site. Ook het contact met deelnemers aan de quiz en correspondentie met de winnaars behoren tot de taken van de coördinator.
 
De Go2War2 Quiz, met voor de winnaar altijd een mooie prijs, wordt al 10 jaar lang samengesteld. Het quizteam stelt eens per vier maanden een quiz samen van 25 vragen over de Tweede Wereldoorlog. Het is de bedoeling om iedere keer een afwisselende, interessante en uitdagende quiz te maken, met niet al te moeilijke, maar ook niet al te makkelijke vragen. Onderschat dit niet; je bent maar drie maal per jaar met deze taak bezig, maar het is wel de bedoeling dat er geen twijfel kan ontstaan over wat het juiste antwoord is, wat dus goed onderzoek vereist.
 
Functievereisten:
• Uitstekende beheersing van de Nederlandse taal
• Leeftijd: 18 jaar of ouder
• Goede en gevarieerde kennis van de Tweede Wereldoorlog
• Zelfstandige en actieve werkinstelling
• Goed te bereiken via e-mail
 
Medewerkers verrichten hun werkzaamheden op vrijwillige basis.
Heb je belangstelling voor deze vacature of wil je graag meer informatie? Mail dan naar redactie@go2war2.nl.


Bezienswaardigheid uitgelicht (Redactie TracesOfWar.com)
De website Tracesofwar.com (het voormalige Oorlogsmusea.nl) bevat duizenden entries. Al deze bezienswaardigheden hebben hun eigen verhaal, het ene verhaal bekender dan het andere. In deze rubriek wordt maandelijks één van deze entries uitgelicht. Deze maand is dat een zogenaamd tweelingmonument, ‘de Man met de Twee Hoeden’.
 
Grote delen van Nederland zijn door de Canadezen bevrijd waarbij bijna 6000 Canadese militairen sneuvelden. Jaarlijks wordt dit op veel plaatsen herdacht en Apeldoorn heeft daarbij een bijzondere relatie met Canada. Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog was in paleis Het Loo het laatste Canadese hoofdkwartier gevestigd. Sinds 1980 werd in Apeldoorn om de vijf jaar een groot defilé georganiseerd voor de Canadese bevrijders als een levend monument maar gezien de hoge leeftijd van de veteranen werd het tijd voor een blijvend monument. Het monument ‘de Man met de Twee Hoeden’ is een symbool van een aantal tegenpolen: de vreugde van de bevrijding tegenover het verdriet en het verlies van zoveel levens, vrede en oorlog, Canada en Nederland, welkom en afscheid, verleden en toekomst.
 

 
Waarom een tweelingmonument?
Op de locatie Koning Lodewijklaan in Apeldoorn (Nederland) staat het Nationaal Canadees Bevrijdingsmonument ‘de Man met de Twee Hoeden’, onthuld op 2 mei 2000 door H.K.H. prinses Margriet.
 
Op de locatie Dow’s Lake in Ottawa (Canada) staat het Nederlands Bevrijdingsmonument ‘de Man met de Twee Hoeden’, geschonken door Nederland als dank voor de Canadese bijdrage aan de bevrijding van Nederland in de Tweede Wereldoorlog en onthuld op 11 mei 2002 door H.K.H. prinses Margriet.
 
In beide landen zijn later bij de monumenten bijbehorende plaquettes geplaatst. De plaquette in Apeldoorn is in 2005 aangeboden door de Canadese regering aan de Nederlandse bevolking met een tekst in het Engels, Frans en Nederlands. Canada heeft een plaquette waarop in het Frans, Engels en Nederlands onder de titel ‘De Bevrijding van Nederland’ een tekst is aangebracht.

 
Verhoor Seyss-Inquart op Go2War2.nl (Redactie Go2War2.nl)
Elke maand citeren we in de STIWOT-nieuwsbrief een stuk uit een verhoor van het Internationale Militaire Tribunaal in Neurenberg. Dit keer hebben we gekozen voor een fragment uit het verhoor van Arthur Seyss-Inquart, de Duitse rijkscommissaris in Nederland. Ter sprake komen de plunderingen van Duitse organisaties van kunstvoorwerpen uit Nederland. Meer over roofkunst is te lezen in het deze maand op Go2War2.nl gepubliceerde artikel over de geallieerde Monuments, Fine Arts and Archives Section.
 
M. DEBENEST: Waren er in Nederland niet bepaalde instanties die belast waren met het plunderen van kunstvoorwerpen?
SEYSS-INQUART: Ik kan het geen plunderen noemen, maar in ieder geval het registreren ervan, het veilig stellen enzovoorts.
M. DEBENEST: Dat is uw mening. In ieder geval bestonden er dergelijke instanties?
SEYSS-INQUART: Ja.
M. DEBENEST: U bent in het bijzonder goed op de hoogte van de dienst van Dr. Mühlmann?
SEYSS-INQUART: Ja.
M. DEBENEST: Wie haalde hem naar Nederland?
SEYSS-INQUART: Ik stuurde Mühlmann voor mij uit naar Nederland zodat hij een onderkomen voor mijn departement kon zoeken.
M. DEBENEST: Alleen maar om uw departement op te zetten?
SEYSS-INQUART: Destijds alleen maar om het kantoor op te zetten.
M. DEBENEST: Maar later?
SEYSS-INQUART: Mühlmann vertrok daarna en enige tijd later kwam hij terug als agent voor het Vierjarenplan, voor het veiligstellen van kunstwerken. Het kwam overeen met wat er in Polen gebeurde.
M. DEBENEST: Wat bedoelt u met “veiligstellen”?
SEYSS-INQUART: In feite – ik wil er niet teveel over praten – feitelijk moest hij beslissen of er zich kunstwerken onder de inbeslaggenoemen goederen bevonden en daarnaast had hij tot taak deze kunstwerken aan de diverse Reichsämter te melden.
M. DEBENEST: Alleen te melden?
SEYSS-INQUART: Ja, want de aankoop werd door deze diverse departementen zelf geregeld. Ik neem aan – ik bedoel, ik weet – dat hij ook privé in kunst handelde, als tussenpersoon.
M. DEBENEST: Verkreeg u door zijn tussenkomst ook schilderijen voor uzelf?
SEYSS-INQUART: Ja, niet voor mijzelf maar voor de doeleinden die ik gisteren beschreven heb.
M. DEBENEST: Ja. U verklaarde gisteren ook al dat u een groot aantal kunstvoorwerpen, in het bijzonder schilderijen, veilig had gesteld. Waarom deed u dat?
SEYSS-INQUART: Ik stelde heel wat kunstvoorwerpen veilig in die zin, dat toen het besluit tot inbeslagname van vijandelijke en Joodse eigendommen van kracht werd, die werden veiliggesteld en verkocht. Ik kocht misschien drie of vier schilderijen die, zoals ik al noemde, als geschenk aan het Kunsthistorisch Museum in Wenen moesten worden gegeven.
M. DEBENEST: Nee, nee, ik vroeg u waarom u deze kunstvoorwerpen veiligstelde?
SEYSS-INQUART: De confiscatie van vijandelijke en Joodse eigendommen had als belangrijkste doel inbeslagname, maar het werd al spoedig duidelijk dat het deze kunstvoorwerpen door het Reich werden opgekocht. Deze drie of vier schilderijen bijvoorbeeld, die ik kocht met het doel om ze aan bepaalde instituten in het Reich te geven, het Kunsthistorisch Museum in Wenen bij voorbeeld.
M. DEBENEST: Maar het ging daarbij niet alleen om Joodse eigendommen.
SEYSS-INQUART: Ik zei wel vijandelijke eigendommen, maar dat betrof geen vijandelijk eigendom in het algemeen maar alleen in die gevallen waar een zekere vijandige houding tegenover het Reich werd bewezen. Dergelijke eigendommen werden ook geconfisceerd.
M. DEBENEST: Prima. Dat is wat u schreef in een document dat al bij het Tribunaal is ingediend en dat u zeker kent. Het is document F-824, ingediend onder nummer RF-1344. U kent het document. Het is een brief die van u afkomstig is en gericht aan Dr. Lammers. Deze brief betreft het verkrijgen van schilderijen voor de Führer. In alinea drie van dit document, de Franse tekst, schrijft u het volgende:
“Uit de lijst die mij is overlegd maak ik op dat een betrekkelijke groot aantal waardevolle schilderijen veilig is gesteld op een manier die de Führer in staat stelde deze te verkrijgen tegen prijzen die volgens onderzoek dat ik in het land heb gedaan, omschreven kunnen worden als buitengewoon laag.”
Dan voegt u eraan toe dat het zelfportret van Rembrandt, dankzij Mühlmann is teruggevonden.
Het veiligstellen van kunstvoorwerpen was dus duidelijk een manier om gezagsdragers van het Reich in staat te stellen deze naar Duitsland over te brengen; is dat zo?
SEYSS-INQUART: Daarover bestaat geen twijfel. Wat betreft het schilderij van Rembrandt zou ik alleen maar willen dat het langs illegale weg in Nederland was gekomen en daarom werd het in beslag genomen.
M. DEBENEST: En het werd op legale wijze naar Duitsland overgebracht?
SEYSS-INQUART: Ik meen dat daar in het geval van de Rembrandt geen sprake van was want in dit geval was er een Duitse regeling overtreden.
M. DEBENEST: Naast schilderijen verkreeg u voor uzelf ook een groot aantal kunstvoorwerpen en diamanten, edelstenen enzovoorts?
SEYSS-INQUART: Daar weet ik niets van.
M. DEBENEST: Daar weet u niets van, maar u weet wel dat u een huis in Wenen bezat, Untergasse 3?
SEYSS-INQUART: Nee, dat is Iglauerstrasse 15. Het kan echter waar zijn.
M. DEBENEST: Hebt u geen zeker aantal kunstvoorwerpen verzameld die uit Nederland afkomstig waren?
SEYSS-INQUART: Daar weet ik niets van.
 
 
 

STIWOT Nieuwsbrief

12de jaargang, 11e editie
  november 2012



De schrijvers in deze Nieuwsbrief zijn onafhankelijk en niet gebonden aan enig politiek denkbeeld of groepering. Grote interesse in de Tweede Wereldoorlog en de behoefte om er iets mee te doen hebben geresulteerd in dit continue project op vrijwillige basis.

Indien u ideeën, vragen of opmerkingen heeft verzoeken wij u om contact op te nemen met STIWOT.