Overzicht:
- Deze nieuwsbrief dubbel ontvangen?
- Kerst- en nieuwjaarsboodschap STIWOT
- Lichtjes op Oorlogsgraven
- Recensie: Kerstmis onder vuur
- STIWOT publiceert quiz #54
- Leesfragment: Hoe Hitler kerst verpestte in 1944
- Nieuwe artikelen op Go2War2.nl
- Recensie: De Rechtvaardigen
- Leesfragment: Heilige Nacht met de Führer
- STIWOT Reizen Battlefield Tour: Slag om het Hürtgenwald
 

 
Deze nieuwsbrief dubbel ontvangen?
U heeft deze nieuwsbrief dubbel ontvangen? Onze excuses daarvoor. Het bleek echter dat verschillende abonnees deze nieuwsbrief bij eerdere verzending niet ontvangen hadden. Omdat wij het zonde vinden als mensen deze nieuwsbrief niet kunnen lezen, hebben we deze nogmaals verzonden. Dank u wel voor uw begrip. 

 
Kerst- en nieuwjaarsboodschap STIWOT (Redactie nieuwsbrief)
Kerstmis 1944 werd door kinderen in de bevrijde delen van Europa vaak gevierd met hun bevrijders. Geallieerde militairen deelden lekkernijen en cadeautjes uit of organiseerden feestjes voor de jongens en meisjes die de voorgaande jaren van bezetting meestal een sobere kerst hadden beleefd. Op de onderstaande foto is Leading Aircraftman Fred Fazan uit Londen te zien, die verkleed als de kerstman cadeaus uitdeelt aan Nederlandse kinderen op vliegveld Volkel op 13 december 1944. Leden van No 122 Wing van de RAF hadden hun snoeprantsoen wekenlang opgespaard en geld verzameld om de plaatselijke jeugd een behoorlijk kerstfeest te geven. Volgens de fotograaf was de kerstman dit jaar bang van Messerschmitts, waardoor hij zijn arrenslee had omgeruild voor een Hawker Tempest.
 
Foto: Clark N S (P/O) / Imperial War Museums / CL 1729
 
Nu, 74 jaar later, naderen de kerstdagen en het einde van het jaar opnieuw. Er is weinig ruchtbaarheid aan gegeven, maar in 2018 werd op TracesOfWar.com de 110.000-ste bezienswaardigheid toegevoegd. De meeste daarvan hebben te maken met de Tweede Wereldoorlog, maar intussen telt de site bijvoorbeeld ook meer dan 40.000 locaties die herinneren aan de Eerste Wereldoorlog. Op diezelfde site werden het afgelopen jaar ook alle ontvangers van de Medal of Honor en het George Cross nagelopen en aangevuld. Ze zijn nu voorzien van alle belangrijke informatie, zoals graflocatie, portret- of graffoto en rang. Ten slotte verschenen op Go2War2.nl het afgelopen jaar diverse recensies en artikelen, waaronder over de Slag om Sluis 11 en de Crash van de Lancaster ED928 in Wittevrouwen te Utrecht.
 
Alle genoemde werkzaamheden (en veel meer) werden verricht door onze vrijwilligers, die we via deze weg graag willen bedanken voor hun tomeloze inzet. Zou u het leuk vinden om in het nieuwe jaar ook mee te werken aan onze projecten? Bekijk dan de vacatures op onze website of stuur een mailtje naar info@stiwot.nl met daarin aangegeven waar uw interesses liggen en wat voor vrijwilligerswerk u zou willen doen. We zien met belangstelling uit naar uw aanmelding.
 
Tot slot wensen we u, namens al onze medewerkers, fijne kerstdagen en een voorspoedig 2019! We hopen ook in het nieuwe jaar weer op u te mogen rekenen, als donateur, bezoeker van onze website of deelnemer aan onze battlefield tours. Graag tot volgend jaar!

 
Lichtjes op oorlogsgraven kerstavond 2018 (Redactie nieuwsbrief)
Vier dagen voor kerstavond 2015 kreeg Dick Jansen uit Burgum het idee om op de oorlogsgraven in zijn woonplaats een lichtje te branden, net zoals dat al 25 jaar gebeurde op de Canadese begraafplaats in Holten. Zijn tweede gedachte was: waarom kan dat niet in heel Nederland? Hij zette een Facebookactie op via de Facebookpagina van het rijdend museum van oude legervoertuigen Keep Them Rolling, met de gedachte als 15 tot 20 mensen dit ook gaan doen is dat mooi. Maar dat liep anders... de actie op sociale media werd massaal opgepikt en door veel mensen gedeeld. De respons was ongelofelijk, op kerstavond brandden er op meer dan 140 plaatsen in Nederland kaarsjes bij oorlogsgraven. Een start van een nieuwe Nederlandse traditie?
 
 
2018...
Vorig jaar is de lichtjesactie nog groter geworden. Waren er bij de start in 2015 ruim 140 locaties waar lichtjes brandden, in 2016 werden op 263 locaties in Nederland lichtjes geplaatst. In 2017 brandde op meer dan 284 locaties een lichtje bij een oorlogsgraf. En niet alleen in Nederland maar ook daarbuiten. Honderden mensen zijn op kerstavond in de weer om een lichtje te branden. Er zijn al clubjes van mensen ontstaan om dit tot een vaste traditie te maken. Bezoek ook de Facebook-pagina. Op hoeveel locaties laten we dit jaar lichtjes branden? Wil je mee doen; volg dan het stappenplan dat op deze pagina staat.
 
Bovenstaande bericht is overgenomen van deze website. STIWOT is niet actief betrokken bij de organisatie van de actie “Lichtjes op oorlogsgraven”, maar vraagt wel graag aandacht voor dit mooie initiatief. Steekt u een kaarsje aan bij een oorlogsgraf, maak daar dan een foto van die we op onze website kunnen publiceren.

 
Recensie: Kerstmis onder vuur (John Smeets)
De periode rondom Kerstmis geldt voor velen als een tijd van vrede, liefde en gezelligheid. Al vele decennia is het een tijd waarin mensen nader tot elkaar komen. Ook tijdens oorlogen werd ondanks het vele bloedvergieten, de honger en de angst tóch aandacht besteed aan Kerstmis en het ‘kerstgevoel’. Gedurende de Tweede Wereldoorlog werden gedurende de feestdagen door de ‘gewone ’burgers inspanningen verricht om er toch een feestelijk geburen van te maken. De overheid gebruikte (of misbruikte) deze periode om de burgers een hart onder de riem te steken of gemotiveerd te houden door middel van propaganda.
 
 
Kevin Prenger schept in zijn nieuwe boek ‘Kerstmis onder vuur’ een intrigerend en helder beeld van de ervaringen van mensen gedurende de kerstdagen van 1939 tot en met 1945. De lezer wordt meegenomen in de ontwikkelingen rondom Kerstmis aan onder andere het front, aan het thuisfront en in de concentratiekampen. Verschillende zijden worden door Prenger belicht en geven de lezer een beeld van de ontwikkeling van Kerstmis in een tijd van groeiende schaarste en oorlogsgeweld. Aan de hand van anekdotes en feitelijkheden wordt onder andere het kerstfeest in Azië (de gruwelijke strijd tegen de Japanners) en het logistieke proces rondom het ‘typische’ Christmas-diner beschreven. Individuele ervaringen van soldaten schilderen een duidelijk en meeslepend beeld van deze periode.
 
Natuurlijk besteedt Prenger ook aandacht aan de hevige winterstrijd aan het Oost- en Westfront in Europa, die gekenmerkt wordt door extreme koude. Vanaf 1942 wordt het duidelijk dat Duitsland aan de verliezende kant staat. De Duitse burgers worden door het naziregime overstelpt met propaganda om maar vooral vol te houden. Het kerstfeest paste eigenlijk niet binnen de nazi-ideologie (want christelijk), maar werd oogluikend toegestaan, al werd er wel een Germaans nazi-sausje overheen gegoten. Tussen vernietigende geallieerde bombardementen door probeerden Duitse vrouwen met een hoop creativiteit en fantasie toch een fatsoenlijke kerstmaaltijd op tafel te krijgen, terwijl zij luisterden naar kerstliederen, afgewisseld met propagandabeloften over ‘Wunderwaffen’. Duitse soldaten aan het Oost- en Westfront waren er veel slechter aan toe. In het Oosten stond Koning Winter aan de zijde van de Russen die in een verwoestende strijd steeds verder richting de Duitse grenzen oprukten.
 
Lees verder op TracesOfWar.com

 
STIWOT publiceert quiz #54 (Redactie Go2War2.nl)
Na vier maanden hebben wij quiz nummer 53 gesloten. De antwoorden staan inmiddels online. Als winnaar hebben we dhr. Boogaard uitgeloot. Hij heeft het prijzenpakket intussen al ontvangen. Nogmaals van harte gefeliciteerd!

Wij hebben op hetzelfde moment een nieuwe quiz geopend, die nu behalve op Go2War2.nl ook op TracesOfWar.com te vinden is. Test opnieuw uw kennis van de Tweede Wereldoorlog in quiz nummer 54! Er staan weer 25 lastige vragen (en een mooie prijs voor de winnaar) op u te wachten. U kunt deelnemen aan deze quiz tot en met tot en met 1april 2019. Veel succes!


 
De winnaar ontvangt een boekenpakket, bestaande uit de volgende titels:
- Kerstmis onder vuur, Kevin Prenger
- Albert Speer, een Duitse carrière, Magnus Brechtken
- Galicische wetten, Philippe Sands
 

 
Leesfragment Kerstmis onder vuur 1/2: hoe Hitler kerst verpestte in 1944 (Kevin Prenger)
In oktober verscheen het vijfde boek van Kevin Prenger, getiteld "Kerstmis onder vuur". Het gaat over hoe de kerstdagen gevierd en beleefd werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, aan het front, thuis en in de kampen. Hieronder een leesfragment over hoe geallieerde militairen in 1944 uitkeken naar kerst, maar hoe hun voorbereidingen werden verstoord door Hitlers offensief in de Ardennen.


Kerstkaart die geallieerde militairen in 1944 verzonden vanuit Parijs
 
Na ruim een half jaar eerder voet gezet te hebben op Franse bodem keken geallieerde troepen in West-Europa uit naar Kerstmis 1944. Een deel van West-Europa was na de landing in Normandië op 6 juni 1944 door hen bevrijd van het nazi-juk. Voorafgaand aan kerst werden voorbereidingen getroffen om de militairen een goede kerst te geven. In de op 4 september bevrijdde haven van Antwerpen arriveerden na 28 november gigantische hoeveelheden levensmiddelen en drank, zoals whisky van Barclays en bier van Guinness, om voorafgaand aan de feestdagen verdeeld te worden onder de troepen. Engelssprekende Belgische jonge vrouwen hielpen met het sorteren van de stroom kerstpost voor de troepen. In bossen werden kerstboompjes geoogst voor distributie naar legerhospitalen. 

Parijs en Brussel, achtereenvolgens bevrijd op 25 augustus en 3 september, waren benoemd tot officiële verlofsteden en maakten zich op voor de festiviteiten. In de weken voorafgaand aan de kerstdagen hadden militairen met een kostbare verlofpas op zak in de Franse hoofdstad volop inkopen gedaan in de weer bevoorrade winkels. Voor hun meisjes of echtgenotes thuis kochten ze luxeproducten, zoals parfum, lippenstift en nylonkousen, die voor de gemiddelde Parijzenaar onbetaalbaar waren. Britse militairen besteedden gemiddeld tussen de 5 en 10 pond en gezien hun hogere soldij zullen hun Amerikaanse collega’s dit ongetwijfeld overtroffen hebben. In de Brusselse winkelstraten kochten verlofgangers Brussels kant, wijn en cosmetica, maar waren vlees, tabak, snoepjes en kleding nog niet of nauwelijks verkrijgbaar. Volgens het Britse tijdschrift Picture Post was alles in de Belgische hoofdstad ‘stinkend duur’. Een kopje koffie kostte vijf shilling en wie een pop naar zijn dochter thuis wilde sturen, moest algauw drie weken soldij neerleggen. 

Met de komst van de Amerikanen klonken in de Parijse en Brusselse bars en clubs de opgewekte klanken van swingmuziek, waarop geallieerde militairen de Jitterbug dansten met knappe jonge Franse of Belgische vrouwen, die massaal vielen voor de stoere charmes van hun bevrijders. Ook Judy Garlands melancholische kersthit ‘Have Yourself a Merry Little Christmas’ schalde uit luidsprekers en bracht zelfs door de strijd geharde soldaten in tranen. Misschien wel het meest populair was Glenn Millers ‘In the Mood’. Het swingende nummer van de Amerikaanse orkestleider was al in september 1939 uitgebracht in de VS, maar werd sinds 1944 op grammofoonplaten (V-Discs) gratis gedistribueerd onder Amerikaanse troepen overzee. Miller en zijn bigband werden met Kerstmis in Parijs verwacht voor een optreden voor de geallieerde troepen.
 

 
Nieuwe artikelen op Go2War2.nl (Redactie Go2War2.nl)
 
Herbert-Baum-Gruppe
Op 18 mei 1942 staken twee anti-nazi-communistische groepen de anti-Sovjettentoonstelling, 'Das Sowjetparadies', die in de 'Lustgarten' in Berlijn werd gehouden, in brand. Toch zou Victor Klemperer er niet eerder over in zijn dagboek schrijven dan 8 juni van datzelfde jaar. De Duits-Joodse literator was een hartstochtelijk chroniqueur van zijn tijd (1881-1960), die postuum beroemd is geworden door zijn dagboeken, waarin hij nauwgezet zijn 'Ausgrenzung', zijn uitsluiting uit de Duitse maatschappij, documenteerde. De Duitse pers had het hele incident achtergehouden, doch het nieuws had Klemperer mondeling bereikt.
 
 
Japanse bommen
De Japanners ontwikkelden tijdens de oorlog verschillende soorten bommen die tegen verschillende land of zeedoelen werden ingezet. De belangrijkste soorten waren explosieve bommen die vooral tegen gronddoelen en schepen gebruikt werden. Afgezien van die explosieve bommen bestond het Japanse bommenarsenaal uit brandbommen, rookbommen, gasbommen en clusterbommen. Veel Japanse bommen wogen 50 tot 100 kilogram. De zwaarste Japanse bommen wogen plusminus 500 tot 800 kilogram.
 

 
Recensie: De Rechtvaardigen (door Luuk van Rinsum)
Op 29 mei 1940 kreeg Jan Zwartendijk, directeur van de Philipsvestiging in Kaunas, de toenmalige hoofdstad van Litouwen, een onverwacht telefoontje. De ambassadeur van de Nederlandse regering in ballingschap in Riga, De Decker, had de consul Tillmanns in Kaunas uit zijn ambt ontheven omdat hij sympathiseerde met de nazi’s die op dat moment Nederland hadden bezet. De Decker viel met de deur in huis: het was belangrijk dat de Nederlandse regering zo lang mogelijk vertegenwoordigd werd in het buitenland. In Litouwen was dus een nieuwe consul nodig en de keus was op Zwartendijk gevallen.
 
Nadat De Decker de bezwaren van Zwartendijk, die geen enkele diplomatieke ervaring had en ook niet wist wat de taak inhield, had weerlegd, ging hij overstag. Hiermee was Jan Zwartendijk van de een op de andere dag de consul in Litouwen en het kantoor van Philips de Nederlandse ambassade.
 
Jan Brokken heeft de onbekende, maar ontzettend interessante en leerzame geschiedenis van deze ambassadeur beschreven in zijn nieuwe boek: De Rechtvaardigen. Eerder verscheen van zijn hand 'De vergelding, een dorp in tijden van oorlog.'
 
 
De situatie in Litouwen was in 1940 gespannen. Het Duitse leger was een jaar eerder Polen binnengevallen en had recent een groot deel van West-Europa onder de voet gelopen. In Litouwen zelf was er de dreiging van een Russische inval die op 15 juni werkelijkheid zou worden. Op die dag zag Zwartendijk de Russische tanks Kaunas binnenrijden. De inval van Litouwen, en direct daarna Estland en Letland was het gevolg van het Molotov-Ribbentroppact dat in 1939 gesloten was tussen Duitsland en Rusland. Deze geheime overeenkomst was een niet-aanvalsverdrag tussen beide landen. Daarnaast was Oost-Europa, ingeklemd tussen Rusland en Duitsland verdeeld tussen beide landen. Hierdoor kon Adolf Hitler Polen en West-Europa bezetten zonder het risico op een aanval vanuit Rusland.
 
Voor de joden in de Baltische staten was de situatie verontrustend. De Sovjets waren niet systematisch antisemitisch, zoals de nazi’s wel waren, maar wantrouwden de Zionisten onder de joden wel. Reden voor veel joden om te proberen het gevaarlijke Europa te ontvluchten.
 
Een van de joden die uit Litouwen wilde vertrekken was Peppy Sternheim. Haar familie was Nederlands staatsburger en zijzelf had vóór haar huwelijk ook de Nederlandse nationaliteit. Om die reden wende ze zich tot de nieuwe consul in Kaunas. Ze wilde een uitreisvisum naar Nederlands-Indië. Zwartendijk die geen idee had hoe hij zoiets aan moest pakken, verwees haar door naar de ambassadeur in Riga. De Decker kon echter geen visum verlenen voor Nederlands-Indië. Er was nog wel een mogelijkheid: voor de Nederlandse Antillen, waaronder Curaçao, was geen visumplicht nodig.
 

Leesfragment Kerstmis onder vuur 2/2: Heilige nacht met de Führer (Kevin Prenger)
In oktober verscheen het vijfde boek van Kevin Prenger, getiteld "Kerstmis onder vuur". Het gaat over hoe de kerstdagen gevierd en beleefd werden tijdens de Tweede Wereldoorlog, aan het front, thuis en in de kampen. Hieronder een leesfragment over hoe Hitler in 1939 de kerstdagen doormaakte.


Hitler neemt een uit hout gesneden adelaar in ontvangst als kerstgeschenk. Foto: The New York Public Library Digital Collections

Adolf Hitler hield niet van Kerstmis. Hij kon het moeilijk opbrengen om mee te doen aan de feestvreugde in dezelfde periode als waarin zijn moeder op 47-jarige leeftijd aan borstkanker was overleden. Dat was op 21 december 1907, na een langdurig en pijnlijk ziekbed. Klara Hitler-Pölzl stierf met haar liefhebbende zoon aan haar zijde. Die bleef in groot verdriet achter toen de enige persoon waarvan hij hield hem ontvallen was. In ‘Mein Kampf’ noemde hij haar overlijden ‘een verschrikkelijke klap.’ Nadien zou hij de kerstdagen het liefst afgezonderd hebben doorgebracht en uitnodigingen voor kerstfeestjes meestal hebben afgeslagen. Begin jaren 20 trok hij zich bijvoorbeeld in zijn eentje terug in zijn oude legerbarak in München. Volgens zijn bediende en lijfwacht Karl-Wilhelm Krause bracht hij ook de kerstdagen van 1934 tot 1936 in eenzaamheid door in zijn woning. Kranten en eten moesten voor de deur achtergelaten worden en hij weigerde een kerstboom. 

Op 25 december 1934 bezocht zijn persoonlijke vriendin, filmmaakster Leni Riefenstahl, hem toch in zijn appartement aan de Prinzregentenplatz 16 in München. Tegen haar biechtte hij op dat zijn ontwijkende gedrag kwam doordat zijn moeder net voor kerst 1907 overleden was en dat hij de kerstdagen beschouwde als pijnlijke herinnering aan haar. Toen ze het jaar daarop vroeg hoe Hitler kerstavond had doorgebracht, antwoordde hij dat zijn chauffeur hem doelloos door het platteland had rondgereden, iets wat hij als alleenstaande, eenzame man naar eigen zeggen elk jaar deed. 

Ondanks zijn afkeer voor kerst was Hitler geen Ebenezer Scrooge. In 1936 zou hij op kerstavond een gemeubileerd appartement hebben gepresenteerd aan een jong echtpaar dat Oostenrijk ontvlucht was, omdat de man in problemen met de overheid was gekomen vanwege zijn activiteiten voor de Oostenrijkse nazipartij. Omdat het stel zelf geen onderdak kon betalen, nam Hitler de huurkosten voor zijn rekening. Hitlers persoonlijke medewerkers herinneren zich ook de gulheid van hun werkgever tijdens de kerstdagen. Elly Danat, die gedurende acht jaar voor hem werkte als dienstmeisje op de Berghof, verklaarde dat ze met kerst extra loon van twee maanden ontving plus kleding voor haar vier kinderen. Zijn stafleden, trouwste discipelen en geliefde artiesten werden door hun Führer met kerst verrast op persoonlijk uitgezochte cadeaus. Eens betuigde hij zijn persoonlijke piloot Hans Baur spijt dat hij niet zelf de winkels kon bezoeken, maar zijn inkopen deed via catalogi. Hij wees de suggestie echter af om net als Göring na sluitingstijd langs winkels te toeren. Toen hij later tijdens de oorlog van een monarch uit het Midden-Oosten een grote voorraad koffie kreeg, deelde hij die met kerst met de mensen die hem omringden. Een opmerkelijk feit is dat Hitler zelf in 1937 van Joseph Goebbels een verzameling films cadeau kreeg, waaronder 18 met Mickey Mouse in de hoofdrol. De Führer was volgens de propagandaminister erg blij met dit cadeau, ‘dat hem hopelijk veel plezier en ontspanning geven zal.’ 

Niet Mickey Mouse, maar de oorlog zorgde ervoor dat Hitler Kerstmis in 1939 minder gedeprimeerd doorbracht. De oorlog was met de kerstdagen in een relatief luwe periode beland. Polen was het afgelopen najaar niet opgewassen gebleken tegen de Duitse Blitzkrieg en had begin oktober gecapituleerd waarna een wrede bezetting begon, ook in Oost-Polen waar op 17 september het Rode Leger binnengevallen was. Op 3 september 1939 hadden Groot-Brittannië en Frankrijk Duitsland de oorlog verklaard, maar het aantal gewapende conflicten was beperkt gebleven, waardoor de Britten spraken van een ‘Phoney War’ (nepoorlog), de Fransen van een ‘drôle de guerre’ (lollige oorlog) en de Duitsers van een ‘Sitzkrieg’ (zittende oorlog).
 

 
STIWOT Reizen Battlefield Tour "Slag om het Hürtgenwald" (STIWOT Reizen)
Op zaterdag 6 en zondag 7 april 2019 organiseert STIWOT Reizen een Battlefield Tour waarbij de Slag om het Hürtgenwald centraal staat. De Slag om het Hürtgenwald vond plaats tussen september 1944 en februari 1945 in de omgeving van Aken. Het Amerikaanse VII Corps probeerde hier door de Duitse Westwall te breken, waar zij op grote tegenstand stuitte.


 
Spreekt deze STIWOT Reizen Battlefield Tour u wel aan? Ga dan naar onze website voor het gehele programma en de mogelijkheid tot inschrijven.
 
 
 
 
 
 
 
 

STIWOT Nieuwsbrief
18de jaargang, 12e editie
december 2018

 


De schrijvers in deze Nieuwsbrief zijn onafhankelijk en niet gebonden aan enig politiek denkbeeld of groepering. Grote interesse in de Tweede Wereldoorlog en de behoefte om er iets mee te doen hebben geresulteerd in dit continue project op vrijwillige basis.

Indien u ideeën, vragen of opmerkingen heeft verzoeken wij u om contact op te nemen met STIWOT.